در این نوشتار براساس بررسی گذرا بر دعاها مطالب زیر نوشته شده است. بدیهی است ممکن است شیوه های دیگری نیز در دعاها متداول باشد.
منظور از « دعا » در این نوشتار همه ی مطالبی است که در آنها درخواست از خدا لحاظ شده است. با نگاهی سریع به کتاب ارزشمند « مفاتیح الجنان » یا کلیدهای بهشت نوشته ی دانشمند فرزانه « حاج شیخ عباس قمی » درخواست های بشری از خداوند در تقسیم بندی های زیر قابل ردیابی است:
- دعاها: دعای کمیل ؛ دعای توسل ؛ دعای خمسه عشر و ...
- زیارت ائمه علیهم السلام : زیارت عاشورا ؛ زیارت وارث ؛ زیارت نامه های ائمه علیهم السلام و ....
- احراز : احراز یا حرزهای ائمه ی معصومین که بطور عمده جهت نقش بر نگین انگشتر مورد استفاده واقع می شود.
- تعقیبات نمازهای یومیه و واجب و مستحب.
- نمازهای ائمه معصومین علیهم السلام و دعاهای بعد از آن.
- صلوات های ائمه علیهم السلام : صلوات شعبانیه و.....
- اوراد ؛ اذکار ؛ مناجات ؛ تهلیل ؛ تسبیح ؛ استغفار و توسلات و ...
***
محتوی دعاها براساس نحوه ی طرح درخواست که در ذیل به آن اشاره می شود؛ شامل موارد زیر است :
- یاد کردن خداوند با نامبردن اسم های جلاله ی خداوند.
- یاد کردن خدا با صفات بی بدیل الهویت.
- یاد کردن ائمه با نام ؛ کنیه ؛ صفات ؛ اجداد و نیاکان پاکشان.
- توسل به ائمه برای طرح و ارایه ی درخواست.
- طرح گله و شکایت و نالیدن از مصایب و بلایا.
- طرح مطالب امیدوارانه در عین ناامیدی بر اساس صفات پاک اله.
- طرح درخواست و دعا بدون هیچ مقدمه و موخره.
***
دعاها ممکن است از یک یا چند بخش تشکیل شوند:
* دعاهای یک بخشی:
این دسته از دعاها ؛ دعاهایی هستند که بلافاصله خواسته ی مورد نظر دعاکننده مطرح می شود. در این دعاها بدون هیچ مقدمه ای اصل درخواست مد نظر است.دعای بعد از نمازهای واجب ماه رمضان « اللهم ادخل علی اهل القبور السرور... » ؛ دعاهای روزهای ماه مبارک رمضان ؛ دعای حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف « اللهم الرزقنا توفیق الطاعه.... » و ...
* دعاهای دو یا چند بخشی :
در دعاهای دو یا چند بخشی بسته به نوع دعا با تقدم و تاخر صفات حق تعالی ذکر می شود ؛ وصف رفتار و سیره ی ائمه علیهم السلام صورت می پذیرد و خواسته ی دعاکننده ذکر می شود.
- دعاهایی که صفات باریتعالی ذکر شده و سپس درخواست مطرح می شود : دعای جوشن کبیر و ...
- ابتدا اوصاف پیامبران و ائمه علیهم السلام ذکر می شود و سپس دعا می آید : زیارات ائمه معصومین ؛ زیارت وارث و ....
- ابتدا طرح شکایت و گله می شود ؛ سپس از بزرگی خدا یاد شده و در انتهادرخواست و دعا ذکر می شود. از این دست دعاها می توان به دعای جوشن صغیر ؛ دعای حضرت صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف « الهی عظم البلا .... » ؛ مناجات حضرت امیر علیه السلام در مسجد کوفه و ... اشاره کرد.
- ابتدا ازخدا خواسته می شود که با اشاره به به صفات ویژه ی ائمه و توسل به آنان خواسته هایشان اجابت شود. دعای توسل نمونه ی بارز اینگونه دعاهاست.
- در کل دعا هیچ گونه درخواستی مطرح نمی شود ولی در آن به صفاتی از خداوند اشاره می شود که خود بیانگر نوعی خواسته و دعاست . به عنوان نمونه تعقیبات اختصاصی و مشترک نمازهای یومیه و دعای وحدت « لااله الاالله الها واحدا و نحن له مسلمون.... » را می توان نام برد.
- در برخی دعاها اوصاف خداوند ذکر می شود ؛ سپس توسل به ائمه یادآوری می شود و در انتها دعا بیان می شود.
در برخی از دعاها نیز تسبیحات خداوند بیان شده و سپس درخواست و دعا مطرح می شود.
***
|
